Netwerksamenstelling

PONDO bestaat uit een vast team, samengesteld uit vertegenwoordigers van verschillende organisaties. Deze teamleden krijgen een mandaat om namens hun organisatie beslissingen te nemen. Ze zijn goed op de hoogte van de werking en visie van hun organisatie met betrekking tot druggebruik en ouderschap, en hebben helder voor ogen vanuit welke invalshoek zij deelnemen aan het overleg. Zij engageren zich om steeds aanwezig te zijn op alle PONDO-bijéénkomsten. Ook de aanwezigheid van het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling, vanuit hun preventieve rol, wordt hierin als zeer belangrijk geacht.

De coördinatie van het kernteam PONDO gebeurt door MaPa. Zij verzamelen de aanmeldingen (en ondertekende aanmeldingsformulieren), nodigen de hulpverleners en de cliënten uit, regelen de locatie voor het overleg, volgen de afspraken op, maken verslag en houden registratie bij.

Deze partners zijn samen verantwoordelijk voor de organisatorische uitbouw van PONDO:

Ambulante drughulpverlening: (MSOC of De Spiegel vzw)
Zij bieden individuele begeleiding, zowel medisch als psychosociaal, aan iedereen die problemen ervaart door het overmatige gebruik van drugs.

CKG De Schommel vzw
Het CKG vertrekt vanuit het perspectief van het kind. Zij bieden opvoedingsondersteuning vanaf de zwangerschap en aan gezinnen met kinderen tot 12 jaar. De vzw heeft verschillende deelwerkingen, zowel mobiel, ambulant als residentieel.

Sociale dienst van het Ziekenhuis
De dienst sociaal biedt persoonlijke ondersteuning in zorgsituaties die gepaard gaan met een ziekenhuisopname, ziekte, behandeling en handicap.

Vertrouwenscentrum Kindermishandeling
Het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling is een gemandateerde voorziening die hulpverlening biedt in situatie van kindermishandeling. Zij participeren in PONDO in het kader van preventie en hulpverlening met het oog op veilige ontwikkeling van het kind.

Kind en Gezin
K&G biedt gratis begeleiding van (aanstaande) ouders van in de zwangerschap tot het kind naar school gaat. Kind en Gezin werkt preventief en vraaggericht. Het vertrouwen in ouders en hun capaciteiten staat voorop. In het prenataal aanbod richt Kind en Gezin zich voornamelijk op de begeleiding van maatschappelijk kwetsbare vrouwen. In de regio's werken zowel gezinsondersteuners als verpleegkundigen.

MaPa - Yuneco Connect
Focust op de invloed van druggebruik op ouderschap/opvoeding. Het perspectief van druggebruikende ouders staat voorop.

Doelgroep

De doelgroep bestaat uit vrouwen die zwanger zijn of recent bevallen en te maken hebben met druggebruik en/of alcohol hetzij direct of via hun partner. Dit omvat vrouwen die momenteel illegale drugs en/of alcohol gebruiken, recent gebruikt hebben of substitutietherapie volgen, evenals vrouwen die een partner hebben die drugs gebruikt of recent heeft gebruikt. Hiermee wordt aandacht besteed aan zowel de directe als indirecte impact van middelengebruik binnen deze kwetsbare levensfase.

Doel van PONDO

De visie dat zwangerschap en druggebruik niet samengaan wordt gedragen door alle netwerkpartners van PONDO. Vanuit deze bezorgdheid wordt een gezin bij het kernteam aangemeld en komt PONDO samen. De zwangere vrouw, eventueel haar partner en andere belangrijke derden worden uitgenodigd. Het doel hierbij is een preventief plan uit te werken, waarbij de veiligheid van het (on)geboren kind centraal staat. De genetische kwetsbaarheid van deze kinderen kan niet worden voorkomen, daarnaast kan er wel invloed worden uitgeoefend op de mate waarin deze kwetsbaarheid ook effectief gevolgen heeft. Het streefdoel is om het risicoprofiel van deze kinderen te verkleinen. Concreet houdt dit in dat er met toekomstige ouder(s) wordt gezocht naar wat ze kunnen doen om de zorg voor hun kind te garanderen.

PONDO streeft ernaar om bezorgdheden rond het functioneren van de zwangere en indien aanwezig, haar partner, openlijk te bespreken met de betrokkenen en haar netwerk, dit vanuit de expertise en deskundigheid van elk PONDO-lid. Vanuit een samenwerkingsrelatie worden de gezinsleden geactiveerd en de hulpverlening op elkaar afgestemd, zodat het welzijn van het kind centraal komt te staan en de kansen op een goede start voor kind en ouders worden bevorderd.

Toekomstige ouders krijgen de kans om mee na te denken welke hulp er in hun situatie noodzakelijk is. De hulp die ze aanvaarden en hun bereidheid tot verandering toont in welke mate ze de zorg voor hun (on)geboren kind vooropstellen.

Onze ervaring leert dat het overgrote deel van druggebruikende vrouwen zeer goede intenties hebben, het goed willen doen voor hun kind en hun leven willen omgooien. Toch mijden ze dikwijls zorg uit angst voor veroordeling en het idee dat hun kinderen zullen worden afgepakt. Wanneer ze voelen dat ze kansen krijgen, is er een grote bereidheid om in gesprek te gaan, zich kwetsbaar op te stellen en samen na te denken over wat er nodig is.

Het doel van PONDO is om het ongeboren kind veilig te laten opgroeien, idealiter samen met zijn ouders. Indien dit niet veilig genoeg kan, moet er worden gekeken naar een (gedeeltelijke) alternatieve gezinscontext voor de baby.

Missie en visie van PONDO

Missie
Het kernteam PONDO wil zoveel mogelijk druggebruikende zwangere vrouwen bereiken, zo vroeg mogelijk in de zwangerschap. Al tijdens een zwangerschap hulp kunnen installeren, zorgt ervoor dat de schade voor het kind zo veel als mogelijk kan worden beperkt. Op deze manier bieden we het (ongeboren) kind maximale kansen tot veilig (op)groeien.

We vermijden tevens voor ouders een mogelijk hels traject. Zonder detectie en zorg tijdens de zwangerschap worden baby’s dikwijls bij geboorte weggenomen en moet er in allerijl hulp worden gezocht. PONDO biedt kansen, laat hen de regie behouden en biedt voorspelbaarheid wat hen aanzet tot actie op alle mogelijke levensdomeinen.

PONDO bestaat uit hulpverleners uit diverse sectoren, waaronder de drughulpverlening, integrale jeugdhulp, algemeen welzijnswerk en de (geestelijke) gezondheidszorg. Deze multidisciplinaire samenwerking stelt ons in staat om onze specifieke expertise te delen en doelgericht in te zetten bij de begeleiding van een gezin. Daarbij staan de noden, behoeften en ontwikkelingsmogelijkheden van het kind en diens context centraal. Er wordt zorgvuldig rekening gehouden met zowel de krachten en beperkingen van het gezin als de mogelijkheden en beperkingen van de betrokken organisaties.

Druggebruik en zwangerschap is een gevaarlijke dans met het onbekende, waarbij elke stap een potentieel risico vormt voor de gezondheid van zowel moeder als kind. In plaats van deze onzekere pas te leiden, willen we met PONDO samenwerken aan een omgeving van ondersteuning en zorg, waarin een gezonde start voor de toekomst centraal staat.

Visie
Via PONDO krijgen de ongeboren kinderen - die wettelijk geen statuut hebben - al een stem. Er wordt maximaal geprobeerd om alle zorg waarop baby’s recht hebben klaar te hebben staan bij de geboorte.

Onderzoek heeft uitgewezen dat de eerste 1000 dagen belangrijk zijn voor de ontwikkeling van het kind, waarbij hechting cruciaal is. Door al tijdens de zwangerschap het ongeboren kind centraal te stellen zetten we in op de moeder-kindrelatie.

De verantwoordelijkheid voor het veilig ontwikkelen van de baby ligt bij beide ouders. Ook vaders worden dus uitgenodigd om mee actie te ondernemen en zo bezorgdheden te verminderen.

Door vroegdetectie en vanuit een preventief oogpunt wordt er vanuit PONDO geprobeerd om het risicoprofiel van het (ongeboren) kind te verkleinen. Het kernteam PONDO streeft ernaar10 om vanuit een systemische kijk, samen te werken met de druggebruikende ouders, hen te ondersteunen en hun kansen te geven om hun kind binnen het gezin te kunnen opvoeden.

Er wordt telkens gezocht naar de minst indringende hulpverlening eerst. We geven hierdoor de aanstaande ouders maximaal kansen binnen een vrijwillig kader. Doordat er tijdens de zwangerschap al een plan van aanpak wordt opgemaakt, vermindert het risico dat er een aanmelding komt bij het Vertrouwenscentrum Kinderminshandeling of het Parket Jeugdzaken.

Methodiek

Zwangere, druggebruikende vrouwen die door (één van de) partners zijn gekend, komen terecht in PONDO. Samen vullen ze een aanmeldingsfiche in en krijgen ze uitleg over PONDO. Deze voor akkoord ondertekende fiche wordt bezorgd aan de coördinator van de regionale PONDO. Zo vroeg mogelijk in de zwangerschap volgt een eerste PONDO-bijeenkomst.

In de bespreking met de gezinnen wordt er gewerkt met het ‘opgroeien in veiligheid'-model1. Een methodiek waarbij zowel de hulpverleners als de cliënten beschrijven waar ze zich zorgen over maken, wat de krachten zijn en wat er moet gebeuren. De hulpverlener die de zwangere vrouw heeft aangemeld, introduceert de cliënt en de situatie. Er wordt een plan opgemaakt met de PONDO-netwerkleden en eventueel de aanmelder en een vertrouwenspersoon.

PONDO werkt toe naar een concreet plan van aanpak, waarbij de zorgen en krachten van het gezin zorgvuldig worden afgewogen. Hierbij worden meerdere scenario’s uitgewerkt, resulterend in een plan A, B en C. Dit gebeurt volgens het subsidiariteitsprincipe, waarbij altijd wordt gekozen voor de minst ingrijpende vorm van hulpverlening. Het eindresultaat is een samenvatting van de zorgen, de sterke punten van het gezin en wat nodig is om de juiste ondersteuning te bieden.

Standaard komt PONDO, samen met de zwangere vrouw en eventueel haar partner, drie maanden na de eerste bijeenkomst opnieuw bijeen voor een eerste evaluatie. Bij ernstige zorgen of nieuwe verontrustingen kan ervoor worden gekozen om eerder samen te komen. Van elke PONDO-bijeenkomst wordt een verslag gemaakt. Ouders ontvangen hiervan een exemplaar, alsook alle leden van PONDO en andere aanwezige hulpverleners. Indien in het plan het voorstel is om andere hulpverleningsdiensten te betrekken, kunnen zij ook een verslag ontvangen. Dit wordt dan expliciet aan de ouders gevraagd.

De uitdaging van PONDO is om enerzijds de ernst van het druggebruik en de impact hiervan op de foetus, het kind en de opvoeding bespreekbaar te maken. Anderzijds is er de mogelijkheid om het samenwerken met het gezin te maximaliseren en het welzijn en de ontwikkelingskansen van kinderen van druggebruikende ouders te vergroten en een uithuisplaatsing te vermijden. Bezorgdheden en verwachtingen van de hulpverleners worden duidelijk uitgesproken.

Het resultaat van een PONDO-bijeenkomst maakt dat zowel ouders als rechtstreeks betrokken hulpverleners een uitgewerkt plan hebben om mee aan de slag te gaan. Ouders weten wat ze 1Meer uitleg over deze methodiek: http://www4wvg.vlaanderen.be/wvg/ijh/vlaanderen/verontrusting/Documents/2013_reader_sos.pdf12 in handen kunnen nemen, op wie ze kunnen rekenen ter ondersteuning en wat er van hen wordt verwacht. Er wordt maximaal ingezet op de beschermende factoren. Dit doen we door onder andere open en eerlijk te communiceren naar alle zorgfiguren rond het ongeboren kind. Zo verwachten we bijvoorbeeld dat ook alle informele netwerkfiguren op de hoogte zijn van de risicofactoren, “It takes a village to raise a child”. Daarnaast kunnen hulpverleners en aanmelders zich beroepen op totale expertise van PONDO.

Als de preventieve inspanningen niet leiden tot een vermindering van de bezorgdheden en er geen constructieve samenwerking met de ouder(s) mogelijk is, wordt het gezin aangemeld bij de gemandateerde voorziening van het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling.

Wanneer de vrouw is bevallen, eindigt de betrokkenheid van PONDO. Op dat moment ligt er een uitgewerkt plan klaar waarmee de hulpverlening verder kan. Er volgt een warme overdracht naar de organisaties die na de bevalling betrokken blijven. De coördinator van PONDO kan aansluiten bij een rondetafelgesprek om toelichting te geven over het plan en de werkwijze die is gevolgd.

Besluit

PONDO heeft als doel het ongeboren kind veilig te laten opgroeien, idealiter samen met zijn ouders. De meerwaarde van PONDO zit in de verscheidenheid en complementariteit van hulpverleners en sectoren, in de transparante manier van werken en in het engagement dat zowel de ouder(s) als hulpverleners aangaan om te denken vanuit de noden van het ongeboren kind.

Een van de grote krachten van PONDO is het vergroten van de communicatie tussen de verschillende hulpverleningssectoren. De unieke samenwerking tussen de volwassen-, de kind- en de medische hulpverlening is een grote meerwaarde. Vanuit een gemeenschappelijk visie wordt een holistisch plan vormgegeven dat zowel de zwangere vrouw, haar partner als het ongeboren kind ondersteunt.

Door de reeds aangegane partnerschappen binnen de bestaande PONDO-teams merken we dat dit thema begint te leven onder verschillende diensten. Indien er dus meer van deze partnerschappen kunnen worden aangegaan, zou dit het vroegtijdig detecteren van kinderen at risk ten goede komen.